عبد الرضا سالار بهزادى

34

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

قدرت دستگاه حكومتى را در نقاط دورافتادهء ايالتى همچون بلوچستان كه در مخيله‌شان نمىگنجيد مسند فرمانفرماها اين‌چنين بىارج و قرب و بىقدرت شده باشد به يكباره از ميان برد . گذشته از اين ضعفها ، و يا بهرحال عدم تناسب شخصيتى علاء الملك با منصب حكومت كرمان و بلوچستان ، وى كه يكسره پس از بيست و نه سال خدمت در خارج از كشور از سفارت استانبول به كرمان آمده بود ، هيچگونه شناختى از حوزهء مأموريت جديد خود نداشت و اين ضعف اطلاعات او دربارهء امور حكومتى اجتماعى ، تاريخى و جغرافيايى كرمان و بخصوص بلوچستان و عدم شناخت و آشنايى كافى وى با رجال و متنفذين محل در سرتاسر سفرنامه به چشم مىخورد . 13 - فرماندهان كرمان تأليف شيخ يحيى احمدى تصحيح و تحشيهء باستانى پاريزى ، كتابفروشى دانش ، تهران ، 1354 . رساله‌اى است در شرح حكومت حكّام كرمان در عهد قاجاريه تا زمان نخستين حكومت سردار عزيز الله ميرزا ظفر السلطنه ( 1322 - 1320 ه . ق . ) كه بعد از ميرزا محمود خان علاء الملك به حكومت كرمان رسيد . مؤلف شيخ يحيى احمدى از خانواده‌هاى روحانى و معتبر و سرشناس در كرمان و از شاگردان و دوستان نزديك مرحوم ناظم الاسلام كرمانى - مؤلف تاريخ بيدارى ايرانيان - و نمايندهء ادوار اوّل و سوم مجلس شوراى ملّى از كرمان است . اين رساله كه به نظر استاد باستانى پاريزى در مقدمهء چاپ اول بخشى از كتاب مفصلى است كه مؤلف در تاريخ كرمان نگاشته است ( ص 28 ) به اختصار وقايع زمان حكومت هريك از حكّام را شرح داده است ، امّا در اين امر به علت عدم اطلاع يا عدم علاقه يا هرعلت ديگرى ، مؤلف عمدتا به وقايع شهر كرمان پرداخته و از وقايع ديگر بلاد و ولايات تنها به آنچه كه در شهر كرمان انعكاس وسيعى يافته و در مقرّ حاكم گفتگويى برانگيخته است ، آن هم به صورت مختصر و با اطلاعاتى محدود و بعضا اشتباه بسنده نموده است . بهرصورت اين رساله مىتواند در جنب تاريخ وزيرى و به صورت منبعى براى مقايسه با ملحقات تاريخ وزيرى مورد استفاده قرار گيرد . 14 - پيغمبر دزدان تصحيح ، مقدمه ، و حواشى از باستانى پاريزى ، انتشارات راه نو ، تهران ، 1363 . استاد باستانى پاريزى مقدمهء مشروح و مفصلى بر اين كتاب نوشته‌اند كه ارزش اصلى تاريخى كتاب در همان مقدمهء استاد است . اين مقدمه همچون ساير افاضات استاد نوشتهء فاضلانه‌اى است در تاريخ اجتماعى كرمان ، بخصوص وقايع دوران پرحادثهء انقلاب مشروطيت و سالهاى اوّل جنگ جهانى اوّل در كرمان . امّا اين نوشته نيز همچون ساير نوشته‌هاى استاد باستانى كم‌التفاتى ايشان را نسبت به تاريخ بم و بلوچستان نشان مىدهد . بم و تا اوايل دورهء پهلوى بلوچستان كه منضم يكديگر بودند ، بخش عمده‌اى از ايالت پهناور